The Fade Out – blog

Een blog is een website of een deel van een website waar regelmatig berichten, ook wel blogposts of artikelen genoemd, worden geplaatst. Deze berichten zijn meestal chronologisch gerangschikt, waarbij de nieuwste post bovenaan staat. Blogs worden vaak gebruikt om persoonlijke meningen, ervaringen, nieuws of informatie over specifieke onderwerpen te delen.

Een kunstenaarsresidentie is een programma waarbij een kunstenaar tijdelijk verblijft. Vaak met de mogelijkheid om onderzoek te doen, nieuw werk te creëren of tentoonstellingen voor te bereiden. Deze residenties kunnen in binnen- of buitenland zijn en bieden kunstenaars de tijd en ruimte om hun praktijk te ontwikkelen.

Fade Out

Voor mijn nieuwe filmproject FadeOut laat ik het kunstmatige licht achter me en ga ik op zoek naar de ultieme duisternis van het nachtelijke regenwoud. Met de camera aan mijn zijde leg ik de ervaringen vast in enkel het aanwezige licht. Deze reis—een fade-out van licht naar donker—is een ode aan de vuurvlieg, experimentele cinematografie, en de sterrenhemel van het tropisch klimaat in Brazilië.

Wat me tot deze reis aanzet is mijn diepe fascinatie voor de nacht. Opgegroeid in Nederland—waar echte duisternis al lang is verdreven door straatlantaarns en stadsgloed—bleef mijn ervaring met de nacht beperkt. Pas tijdens een backpackreis raakte ik voor het eerst betoverd door het magische spel van vuurvliegjes, het zilveren maanlicht, en de oneindige sterrenhemel. Die ontmoeting met de ongerepte mysterieuze nacht is me altijd bijgebleven en heeft richting gegeven aan mijn artistieke praktijk, welke zich tot nu toe vooral uitte in het onderzoeken van overbelichting in stedelijke gebieden.

In mijn huidige werk onderzoek ik de rol van kunstmatig licht—van modernisering en consumentisme tot ecologische ontregeling. Ik stel vragen als: in hoeverre vergroot verlichting ons gevoel van veiligheid? En wanneer verandert dat in overprikkeling of vervreemding? Via fotografie, film, installaties en audiovisuele experimenten ontrafel ik de spanningsvelden tussen verlichting en verblinding, vooruitgang en verspilling, zichtbaarheid en kwetsbaarheid.

Met Fade-Out richt ik me op het omgekeerde perspectief: niet op de aanwezigheid van licht, maar op het vervagen ervan. Ik wil de waarde van natuurlijke duisternis voelbaar maken voor een publiek dat, net als ik, zelden echte donkerte heeft ervaren. Hoe zou het zijn als duisternis niet langer iets is om te verdrijven, maar iets kostbaars—een zeldzame luxe? De film onderzoekt wat het betekent om je over te geven aan de nacht, in plaats van deze te willen beheersen.

Mijn gids? De vuurvlieg. Dit kleine bioluminescente kevertje zet tijdelijk al haar energie om in licht—een glimp, een knippering, een signaal in de nacht. Ze verlicht zonder schade. Maar juist dát kwetsbare licht wordt steeds vaker bedreigd door dat van menselijke hand. In maart 2024 stuitte ik op een wetenschappelijk artikel waarin lichtvervuiling, naast habitatverlies en pesticidengebruik, wordt genoemd als de grootste bedreiging voor vuurvliegpopulaties. Waarbij vooral lichtvervuiling in Zuidoost-Brazilië wordt aangemerkt als de snelst groeiende dreiging.

Hoewel de vuurvlieg niet het enige nachtwezen is dat lijdt onder overmatig kunstlicht, staat hun afname voor mij symbool. Klein en vaak ongezien, speelt de vuurvlieg net zoals veel andere insecten een essentiële rol in ecosystemen, en herinneren ze ons eraan dat het verdwijnen van één soort een heel ecologisch web kan verstoren. Inmiddels opgenomen op de Rode Lijst van de IUCN, belichaamt de vuurvlieg in mijn film zowel kwetsbaarheid als transformatie, en inspireren ze een andere omgang met licht: bewust en in harmonie met de omgeving.

Verloop reis

Met de camera aan mijn zijde reis ik in drie maanden van Rio de Janeiro naar het hart van Brazilië—weg van de lichtuitstoot van de grote stad, op zoek naar de zintuiglijke verstilling van het donkere binnenland. Door uitsluitend te filmen in het aanwezige licht, daag ik mijzelf uit om de vergeten taal van de nacht te leren en deze vast te leggen met de camera als poëtisch instrument.

Hoe wordt de nacht verteld, gevierd, of bezworen? Door interviews te verweven met visuele metaforen wil ik een gelaagd portret schetsen van hoe uiteenlopende mensen de nacht beleven. Ik zoek contact met lokale bewoners, ecologen, astronomen en esoterische verhalenvertellers die hun perspectief willen delen. In het bijzonder hoop ik ecologisch wetenschapsjournalist Bernardo Araujo te ontmoeten om dieper inzicht te krijgen in de afname van vuurvliegpopulaties in het Atlantisch Woud.

Onderweg verblijf ik deels op vooraf gekozen locaties. De rest van mijn reis laat ik ontstaan uit toevallige ontmoetingen en spontane wendingen. Mijn route voert me langs verschillende artist-in-residencies, waar ik kan rekenen op lokale en procesgerichte ondersteuning. Ik start in kunstenaarsresidentie Casa Da Denise in Rio de Janeiro, een stad waar natuur en mens in directe nabijheid samenleven. Hier verblijf ik een maand. Wat daarna volgt is nog niet zeker. Mijn laatste residentieadres is een boomhut midden in het regenwoud van Alto Paraíso de Goiás. Hier verwacht ik oog in oog te komen met de ultieme duisternis van de ongerepte nacht. Ik sluit mijn reis af met een bezoek aan het eerste Internationale Dark Sky Park van Latijns-Amerika, opgericht in 2021—een plek waar het verdwijnen van de nacht wordt erkend en beschermd.

Artistieke aanpak (scenario)

De film ontvouwt zich als een langgerekte fade-out: van het prikkelrijke stadsleven—vol muziek, verkeer en kunstlicht—naar het stille binnenland, waar het ritme van de natuur de klok bepaalt. Door interviews, observaties, geluidsopnames en visuele metaforen probeer ik de sfeer van deze uiteenlopende werelden te vangen. En net als het knipperende licht van de vuurvlieg, beweegt mijn camera zich tussen zichtbaar en onzichtbaar.

Ik stel me voor dat naarmate ik dieper het regenwoud intrek de laatste sporen van kunstlicht verdwijnen. Duisternis wordt tastbaar. Wat leeft er in die stilte? Hier wil ik voelen hoe het is om niets meer te zien, en om te luisteren naar wat zich aan het oog onttrekt.

De camera zoekt mee, geleid door het zwakste licht. Kaarsvlammen, maanlicht, sterren. Zij vormen het visuele anker. En wanneer het donker overheerst, keert de reis zich misschien wel om—van het zoeken naar duisternis, naar het vinden van licht daarin. In deze fase maakt het fysieke donker ruimte voor een innerlijke wereld waarin verbeelding, emotie en instinct oplichten.

De uitkomst van de film blijft open, maar één ding staat vast: deze wordt volledig gevormd door het aanwezige licht. Daarmee ontstaat een thematische ordening van licht naar donker—een langzame fade-out met de vuurvlieg als lichtbaken van hoop in het biodiverse regenwoud van Zuidoost Brazilië.

Montage en distributie

Waar een fade-out in conventionele cinema vaak slechts enkele seconden duurt, strekt dit visuele effect zich in mijn korte documentaire uit over de volledige speelduur (maximaal 30 minuten). Hierdoor volgt de montage geen strikt chronologisch verloop, maar een geleidelijke beweging van licht naar donker. De speelduur is parallel aan de tijd die het menselijke oog nodig heeft om volledig nachtzicht te ontwikkelen. Zo wil ik de blik van de kijker langzaam laten wennen aan het donker en deze overgang lichamelijk voelbaar maken.

De uiteindelijke film wil ik tonen op filmfestivals binnen zowel de Nederlandse als de Braziliaanse kunst- en filmsector. In Nederland denk ik aan plekken als Het Documentaire Paviljoen, Eye Filmmuseum, IDFA en het Nederlands Film Festival—platformen waar ruimte is voor onderzoekend en visueel gelaagd werk. In Brazilië richt ik me op Festival Ecrã in Rio de Janeiro, dat zich toelegt op experimentele en grensverleggende audiovisuele vormen; of Janela Internacional de Cinema in Recife, met een scherp oog voor korte films en sociaal/ecologische relevantie; en op Cine Esquema Novo in Porto Alegre, dat hybride, poëtische en essayistische filmvormen verwelkomt.